Kürtler; tarihin belli zaman dilimlerinde, içten ve d??tan dayat?lan zorunluluklardan kaynakl?, ya?ad?klar? co?rafyadan ayr?lmak zorunda kalm??, sürgün edilmi?lerdir. Ya?anan bu sürgünlerin iki temel sebebi vard?r.

Birincisi; yüz y?llard?r Kürt co?rafyas? üzerine i?gal ve ilhak ile hegemonyas?n? gerçekle?tirmek isteyen bölgesel güçlerin dayatmalar? sonucu can güvenliklerini sa?lamak için bölgeyi terk etmeleri, kendilerine göre can tehlikesinin bulunmad??? yerlerde ya?amaya ba?lamalar? ile olu?an sürgünlerdir.

?kincisi ise; yine bölgesel güçlerin dolayl? dayatmalar? sonucunda Kürtler aras?nda olu?turulan nifaklar, kan davalar?, ekonomik yoksunluklar, ucuz i?gücü niteliklerinden faydalanmak üzere yapt?r?lan dolayl? sürgünlerdir. Fakat sebep her ne olursa olsun her iki durumda da Kürtlerin, anavatanlar?n? kendi istekleri ile terk etmedi?i görülecektir.

Kürt co?rafyas?n?n yer alt?-yer üstü zenginli?i ile Kürtlerin fiziksel ve aklî kabiliyetlerinden kendi sömürüleri için faydalanmak isteyen kolonyalist güçler, Kürtlerin kendi kökleriyle olan ba?lar?n? koparmak için sürgünleri rutinle?tirmi?tir. Her gelen i?galci güç, adeta Kürtleri hayat damarlar?ndan koparmak ile onlar? etkisiz b?rakmak ve asimile etmek için bu yolu seçmi?tir.

Tarihin ilk sürgünü Kürdistan'dan kereste ihtiyac?n? kar??lamak için "Da?lar Ülkesine" sefer düzenleyen Sümerler taraf?ndan esir al?nan bir k?s?m Kürtlerin Güney Mezopotamya'ya sürgünleri ile ba?lam?? ve esir al?nan bu Kürtler, Sümerlerin varo?lar?nda ya?am mücadelesi vermek zorunda kalm??lard?r. Bu ilk göç dalgas?ndan sonra Kürtler, bölgesel i?galciler (Asurlular, Elamlar, Babiller, Persler, Emeviler, Osmanl?lar…) taraf?ndan sistematik göç politikalar? ile kendi yurtlar?n? terk etme mecburiyetinde b?rak?lm??lard?r.

Bizim ele alaca??m?z konu ise 19. yüzy?l ile ba?layan ve 20. yüzy?lda büyük bir ivme kazanan, Kürtlerin Anadolu'ya olan sürgünleri olacakt?r.

II. Mahmut döneminde Fransa'dan örnek al?narak ba?lat?lan, Kürdistan'? Osmanl?’n?n merkezi otoritesine kay?ts?z-?arts?z ba?lama ve merkezi otoritenin en ücra kö?eye kadar dayat?lmas? ile kendini devam ettiren süreç, Kürt halk?n?n kitlesel olarak ba?kald?r?lar?n? ve akabinde sürgünleri de beraberinde getirmi?tir. Zira zor ?artlarda ya?ayan Kürtler'in üzerine b?rak?lan mecburi askerlik ve vergi verme zulmüne kar?? ba?lat?lan ba?kald?r?lar?n bast?r?lmas?yla beraber, merkezi otorite kendisine ba?kald?ran toplulu?un önderlerini idam edip kalanlar? da sürgün ile cezaland?rm??t?r.

Bu gün Anadolu'da farkl? yerlerde uzun süreden beri ya?ayan Kürtlerin büyük bir k?sm?, Mir Muhammed ile ba?layan k?yam zincirinin sürgünleri olarak Anadolu'nun çorak bozk?rlar?ndaki yerle?im yerlerine sürülenlerdir.

Sürgünlerin Amac?
Madde 12: Kürtler ufak tefek kâfilelere ayr?l?p, silahlar?ndan ar?nd?r?larak de?i?ik bölgelere gönderilecek ve orada genel nüfusun (köyün, ilçenin, vilayetin) yüzde be?ini geçmeyecektir.... Kürt reisleriyle, molla ve nüfuz sahibi ki?iler di?er ki?ilerle birlikte sevk olunacak ve orada bunlar, di?er ki?ilerle ili?kide bulunmayacak ?ekilde ayr?lacak ve hükümet gözetimi alt?nda bulundurulacakt?r" (Göçmenler Genel Müdürlü?ü Tehcir Kanunu)

Sürgün, daha güzel bir ya?am için verilen bir hediye de?ildir. Sürgün, zalim ve bask?c? sistemlerin kendilerine olan muhalefeti besleyen tarih, din, dil, kültür, ileti?im, ya?am ö?elerine dayanan halk? köklerinden kopar?p, özgüvensiz, korkak, yozla?maya aç?k birey ve topluluklar olmalar? için ba? vurdu?u ölümcül bir darbedir. Adeta vücudu ayakta tutan ve insan? yürüten kan?n vücuttan çekilmesidir.

Kürtleri, uzak ve yabanc? topraklara sürgüne gönderen (Osmanl? ve) TC, bu konuda oldukça ince ayarlamalar yapm??t?r. Birincisi; sürgün bölgesi olarak Kürdistan'a oldukça uzak olan yörelerin (Isparta, Tekirda?, Çanakkale...) seçilmesi. ?kincisi; gönderilen yöredeki halk?n, sürgün edilen Kürtleri devaml? a?a??layan, hor gören, devlete kat? bir ?ekilde ba?l? olup ?rkç? fikir yap?s? ta??yan topluluklar olmalar?na dikkat edilmesi. Üçüncüsü; sürgün edilmi? Kürtler aras?nda olabilecek her türlü (insani ve milli dayan??man?n) ileti?imin önüne geçmek olmu?tur. Ve yine aile aile ayr? noktalara yerle?tirilmeleri ve tabi ki de?i?mez olan karakol gözetiminde olmalar? üzerinde hassasiyetle durulmu?tur.

Sürgüne gönderilen Kürtler'in gittikleri yerlerde birbirlerinden kopuk olmalar?n? sa?lamak için bölü?ümler yap?lmas?, bulunduklar? yerlerde kendilerinden bir muhtar? bile seçecek ço?unlu?a sahip olmamalar? için aileler halinde da??t?lmalar?, kendilerine hiçbir ekonomik ve sosyal güvencenin verilmemesiyle açl?k ve hastal?k ile ba? ba?a b?rak?lmalar?, devaml? hakim sistem yanl?s? bir grubun aralar?nda bulundurmalar? ile de zamanla asimile edilip kendi “Kürtlüklerini unutmalar? temel hedef” olmu?tur.

Anadolu’daki Kürt A?iretleri
Orta Anadolu Kürtleri, en az üç dört nesil boyunca bu bölgede ya?ayan Kürtler için kullan?lan bir kavramd?r. Bugün Orta Anadolu'da ya?ayan iki milyondan fazla Kürt vard?r. Bunlar ba?l?ca ?u a?iretlerden olu?maktad?r:

Re?van, Canbeg, Lek (?exbizinî), Milan, ?adi-Rutan, Zerikî (Zirkan), Sêwêdî, Terîkan, Mikaîlan, Mirdesî, Molikan, Badilî, Nasirî, Koçgiri (Sanz), Mahasi, Belikan, Celikan, Oxciyan, Cutkan, Xelkan, Sêfkan Pisiyan ve Beski vd. Bu sözü edilen a?iretlerin her biri geni? Kürt co?rafyas?ndan sürülenlerdir. Çünkü bu a?iretlere mensup ki?ileri bugün hala Diyarbekir'de, Malatya'da, Sivas'ta, Viran?ehir'de, Urfa'da, Siverek'te, Hakkari'de, Palu'da, Dersim'de görmek mümkündür.

Sürgün Yolu Ac?lar?
Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda Kürt co?rafyas?na hakim k?l?nan soyk?r?m ve açl?k nedeni ile yüzbinlerce Kürt; yurtlar?n? kitleler halinde terk edip, Bat? Anadolu'ya sürgün edilmeleriyle; insanl???n kar??la?mad??? çok trajik manzaralar olu?turmu?lard?r. O dönemden kalan ya?l?lar?m?z?n anlatt?klar? ve dönemin Kürt ayd?nlar? taraf?ndan ele al?nan ac?l? yol hikayeleri, bugün bile dinlenildi?i zaman tüyleri ürpertiyor.

Dönemin yöneticileri taraf?ndan hiçbir insani ihtiyac?n tedbirini almaks?z?n kara k???n ortas?nda yap?lan sürgünler ile yolda açl?k ve so?uktan ölen yüz binlerce insan, Kürt Halk? üzerinde hala etkisi devam eden derin ac?lar olu?turmu?tur.

O dönemde memur olan C. Ali Bedirxan Bey ?öyle bir an?s?n? anlat?r: "Mütarekeyi takib eden günlerde, ?stanbul'a döndü?üm zaman kay?tlarda yapt???m incelemeye göre Kürdistan'dan 650 bin ki?ilik bir nüfus, Bat? Anadolu'ya da??t?lm??t?. Cepheye giderken Toros geçitlerinde (Gavur Da?? -Antep/Adana aras?nda bir da?-) bu muhacirlerden kitleler görmü?tüm. Uzaktan öbek öbek toplanm?? insan kümelerine benzeyen bu kafilelerin yan?na gitti?im zaman gördüm ki bunlar so?uktan ta? kesilmi? insan heykellerinden ba?ka bir ?ey de?ildi. Vatanlar?ndan ç?kar?lan bu insanlar?n bir k?sm? bu suretle yollarda hastal?klardan, açl?ktan, so?uktan mahvolmu?lard?."

M. Emin Zeki ise; "1919 y?l?nda, Osmanl?lar?n 2. ordusunda erzak ve yiyecek s?k?nt?s? da ba? gösterince, Diyarbekir ve yöresindeki Kürtlerden asker ve sivil olanlar yurtlar?n? b?rakarak Musul'a gitmeye zorland?lar. Bir bölümü de Adana ve Halep'e sürgün edildi. Bir ço?u yollarda açl?ktan ve hastal?ktan öldü. Bu arada Musul'a kadar gelebilenlerin anlatt?klar? olaylar; o masumlar?n kitleler halinde yollarda ya da eri?ebildikleri ?ehirlerin cadde ve sokaklar?nda topluluklar halinde ölümleri; dinleyenlerin ve görenlerin yüre?ini parçal?yordu." diyordu.

Dönemin ac?lar?n? ka??da aktaran ayd?nlardan biri olan Abdurahim Rahmi, sürgünün ac?lar?n? bizzat ya?ayan bir öksüz çocu?un a?z?ndan hayk?r?r:

"Öksüz kald?m ben anas?z babas?z
Evimi y?kt?lar kald?m ben evsiz.
Dinsiz gavurlar öldürdüler babam?
Dü?manlar?ma muhtaç oldum,
Bu gün açt?m elimi.
?ki ayakl? kurtlar gelip ü?ü?tü sürülere
Göçmenim ben, i?te dü?tüm kap?lara
Ya?amak için istiyorum bir ekmek
Kinden gayr? vermezler, etmezler merhamet."

Tüm mallar? ellerinden al?n?p sürgün edilen Kürtlerden hayatta kalanlar aras?nda ?eyhler, a?alar, sürgün yerlerinde sak?z-mendil satacak kadar sefille?tirilmi?tir. Anas?z-babas?z ve devletsiz olan Kürt çocuklar? hayatta kalabilmek için yard?m istedikleri yerli halk?n, merhametsizli?i ve kindarl??? kar??s?nda daha da peri?an duruma dü?mü?lerdir.

O dönemde sava? bakanl???nda bulunan Talat Pa?a'n?n Kara Kapl? Defterinde 1915-1916 y?llar? aras?nda 800 bin Kürdün göç ettirildi?i ve bunlardan hayatta kalanlar?n ?zmit'ten Halep'e uzanan hatt?n aras?na yerle?tirildi?i ifade edilmektedir. Hayatta kalanlar?n say?s? ise verilen istatistiklere göre 250 ile 300 bin aras?ndad?r.

Kom?ularla ?li?kileri
Orta Anadolu'daki Kürtlerin, bir çok sürgün Kürdün ya?ad??? gibi, devaml? içlerinde ya?ad?klar? halk?n sistem taraf?ndan beslenen ?rkç?lar? eliyle fiili sald?r?lar, evlerinin ve mallar?n?n ya?malanmas?, bulunduklar? yerle?im yerinde mahsur b?rakmalar, a?a??lay?c? söz ve davran??lar ile kar??la?malar? oldukça s?k görülür. Böyle yapanlar, sistem taraf?ndan te?vik edilerek özel bir ?ekilde yeti?tirilmekte ve bunlar?n eliyle Kürtlere sürekli s?k?nt? verdirilmektedir. Örne?in bir ilçede bir Türk genci huzursuzluk ç?kard???nda, bu ilçedeki devlet mensuplar? taraf?ndan, bu duruma "gençlik hevesi" denilip önemsiz görülürken, daha küçük bir huzursuzlu?u(!) ç?karan Kürt gencinin yapt??? ?ey ise ilçedeki hakim sistem taraf?ndan büyük bir olay olarak görülür. Kürt mahallelerini ku?at?p, evlerini ve i?yerlerini ate?e verme durumlar? ya?an?r. Bu, art?k gizlenmeyecek boyutta olup yaz?l? ve görsel bas?nda s?k s?k gündeme gelmektedir. Bursa'da, Mudanya'da, Yalova'da, Susurluk'ta, Çumra'da son y?llarda bir çok linç etme giri?imleri, ev ve i? yeri yakma olaylar? görülmü?tür.

Nüfus (1990)
20. yüzy?l?n ba?lar?nda ?stanbul'da bulunan Kürtler'in nüfusu oldukça fazlad?r. Zira o dönemin canl? ?ahidi olan Said-i Kurdî’nin, 1908 s?ralar?nda hamallara hitaben yapt??? konu?mas?nda faal i?gücü olan Kürtlerin say?s? k?rk bin (40.000) olarak (e? ve çocuklar? bu rakama dahil de?ildir) geçer ki; ayn? dönemde ?stanbul'un toplam nüfusu 400 bin civar?ndad?r.

Orta Anadolu Kürtleri'nin K?r?ehir merkezi ve k?rsal alanda toplam nüfusu 50.000, Ankara da 100.000, Konya'da 170.000 civar?ndad?r.

200'ü a?k?n Kürt yerle?im biriminin (ilçe, kasaba, köy) bulundu?u Konya, Ankara, K?r?ehir illerinin s?n?rlar? içinde, il merkezleri dahil ?ç Anadolu'daki Kürt nüfusu toplam olarak 300.000'i a?maktad?r. Buna, bu illere daha sonralar? Kürdistan'dan gelip yerle?en nüfus dahil de?ildir. Özellikle Ankara'da ya?ayan nüfusun dörtte birinin Kürt kökenli oldu?unu söylersek, bu üç ildeki toplam Kürt nüfusunun yakla??k bir milyonu buldu?u söylenebilir. Bu nüfus toplam?na Çorum, Tokat, Yozgat, Amasya, Aksaray, Ni?de ve K?r?kkale'deki yerle?ik Kürt nüfusu da eklenince, sözkonusu rakam?n iki milyona yakla?t??? söylenebilir.

Nerelerde Ya?amaktad?rlar?
Ba?ta Konya iline ba?l? Cihanbeyli, Yeniceoba, Yunak, Kulu kazalar? olmak üzere bu kazalar?n köylerinin % 90'? Kürt köyüdür. Yine bu köylerle s?n?r? olan Ankara'n?n; Haymana, Polatl?, ?ereflikoçhisar ve Bala ilçelerinde sürgün edilmi? Kürtler ikamet ettirilmi?lerdir. Ayn? zamanda onlarla s?n?r? bulunan Hirfanl? Baraj'?ndan itibaren ba?layan K?r?ehir'in Kaman ?lçesi'nde, Pisyan a?iretine mensup Kürt köyleri bulunmaktad?r.

K?r?ehir merkez köylerinin yar?s?, Çiçekda?? Kazas?n?n % 60 '? ve Boztepe Kazas?n?n ise % 80'i Kürt köyleridir. Burada Konya, Ankara ve K?r?ehir il s?n?rlar? aras?nda olan Kürt yerle?im birimlerinin birbirine ya s?n?r olduklar? veya aralar?nda çok az mesafe oldu?u görülmektedir. Yine bu illerle s?n?r? olan Aksaray'da da Dersim Kürtler'i vard?r.

Yozgat Kürtleri; genel olarak Çorum, Tokat ve Amasya il s?n?rlar?n?n kesi?ti?i bölgededir. Bu bölgeye serpi?tirilmi? Kürt köyleri Çekerek, Zile, Alaca ve Ortaköy ilçelerine ba?l?d?rlar. Burada meskun köylerin say?s? 41'i bulmaktad?r.

Bu yerle?im birimlerinin adlar? ise genelde Kürtçedir. Ancak sistem bu Kürtçe isimleri de Kürdistan'da yapt??? gibi de?i?tirmi?tir. Örne?in; Zakêrê ismi Yaln?za?aç, Qi?la ismi Mahmutlu ve Omêran ismi Tav?ançal? olarak de?i?tirilmi?tir.

Manisa, Çanakkale, U?ak, Afyon gibi ?ehirlerde de k?yamc? Kürtlerin torunlar?n? bulmak mümkündür.

Son Elli Y?ldaki Sürgünler ve Sorunlar?
Kendi yurdunda ya?ad??? halde ba?kas?n?n hükmü alt?nda olan Kürtler için, sürgün ya da göç, toplumsal ya?amlar?nda de?i?meyen sürekli bir sorun olmu?tur. Sistem, devaml? olarak "Kürtsüz bir Kürdistan" hayalini gerçekle?tirmek için çe?itli yollar ile sürgünleri kolayla?t?rm??/te?vik etmi?tir. Bu, ülkeden ç?karma yöntemlerinden bir kaç? da; ekonomik ya?am? zorla?t?rma, kan davalar?, nifak sokmalar sonucu metropollere göç ettirmedir.
Bugün ?stanbul, Bursa, ?zmir, Bal?kesir, Antalya, Mersin, Manisa gibi ?ehirlerde oldukça yo?un bir Kürt nüfusu ya?amaktad?r. Bu ?ehirlerin bir k?sm?nda Kürt nüfusu ço?unluk iken (örne?in Mersin) kimi ?ehirlerde nüfusun yar?s?na yak?n?n? (örne?in Adana) Kürtler olu?turuyor. Buradaki Kürtler özellikle 1960'dan sonra ekonomik nedenler ile ve son yirmi y?lda kirli sava??n ma?durlar? olarak göç ettirilmi?lerdir.

Bu ?ehirlerde ya?ayan Kürtler; en a??r sanayi i?lerinde, tar?m, in?aat ve tekstil i?lerinde ucuz i? gücü olarak çal??mak zorunda b?rak?lm??lard?r. Baz? ?ehirlerde sadece Kürtlerin ya?ad??? semtler, mahalleler, ilçeler, kasabalar var olup, buralarda yoksulluk içinde ya?am mücadelesini vermeye çal??an Kürtlerin sorunlar? her geçen gün daha da büyümektedir/a??rla?maktad?r.

Ayn? zamanda kendi vatanlar?ndan kopu?un getirdi?i sorunlardan ve sistemin dayatt??? kültürel asimilasyondan oldukça yo?un etkileniyorlar. Hakim toplumun olu?turdu?u e?itim, kariyer, zenginlik olanaklar?ndan faydalanmak için lisan, gelenek, kültür ve ili?ki biçimlerinin bir k?sm?n? kaybettikleri ve sonraki nesillere aktar?m?n olmad??? oldukça s?k rastlanan üzücü bir durumdur.

Ahlaki ve kültürel yozla?ma, özellikle son otuz y?lda göç eden Kürtler üzerinde yo?un ?ekilde kendini gösteriyor. Sebepleri çok de?i?ik olsa da ortak görülen bu yozla?man?n kökeninde dini de?erlerinden kopar?lmas?, kendi dilini bilmedi?i için kendini "ötekilerden" biriymi? gibi görme, yabanc? olduklar? için toplumsal otoritenin kendilerine nüfuz etmesi, kendilerini ahlakî olarak koruyacak bilgi ve kurumlar?n bulunmamas?, her ne ?ekilde ve nas?l olursa olsun kendilerini hakim otoritelere kabul ettirme iste?i bu yozla?man?n sebepleri olarak ortaya ç?kmaktad?r. Bu yozla?man?n en ac?mas?z faturas?n? da ödeyen yine Kürtler olmaktad?r.
Vatan?n? terk etmek zorunda kalmak, Peygamberlerin ba?lar?na bile gelmi?tir. Bir çok Peygamber, hiç istemedi?i halde zorba zalimlerin dayatmalar? kar??s?nda dünyada sevdikleri bir mekan olan vatanlar?n? terk etmek zorunda kalm??lard?r.

Kendisine Peygamberlik görevinin verilece?ini söyleyen Varaka'n?n; "Bu ?ehirden seni ç?karacaklar" sözü kar??s?nda Peygamberimiz, üzerine kaynar sular dökülmü? gibi oldu ve ayr?l???n getirdi?i ac?y? hemen hissederek bunun nedenini sadece sordu. Peygamberimiz Hz. Muhammed(s.a.v.), y?llar sonra hicret nedeni ile en çok sevdi?i mekan olan Mekke ?ehrini terk etmek zorunda kald???nda; gözleri dolar, göz ya?lar? kendili?inden akmaya ba?lar. Kolay de?il; kendi özgür iradesi d???nda bunca y?l do?up büyüdü?ü, ekme?inden- suyundan içti?i, ki?ili?inin ?ekillendi?i, atalar?n?n mezarlar?n?n bulundu?u ve kendi ya?am?n?n bir çok zor ve rahat anlar?na tan?kl?k eden Mekke ?ehrini b?rak?p gitmek… Vatan?ndan ayr?lman?n dayan?lmaz ac?s? kar??s?nda gözya?lar? içinde Mekke'ye bakan Resulullah (s.a.v.) ?öyle der:

"Ey mübarek ?ehir! Allah ?ahit olsun ki ben senden ayr?lmay? istemedim."

Çünkü zalim dü?man?n zoru ile istemeyerek vatan?ndan ç?k?yordu; aynen her dönem zalim dü?man?n zoru ile istemeyerek vatan?ndan ç?kar?lan Müslüman Kürtler gibi.

Bugün sürgün Kürtler, ?slam Ümmetinin tam kalbi hükmünde olan vatanlar?na kar?? derin ve sars?lmaz bir ba?l?l?k göstermek mecburiyetindedirler. Ana vatanlar?ndan alacaklar? muazzam bir güçle ya?ad?klar? her yerde tarihi onurlar?n? çi?netmeden kabirlerdeki atalar?n?n ruhlar?n? ?âd ederler.

Sürgün Kürtlere dü?en en büyük vazife; her nerede olurlarsa olsunlar, ?slam'a ve ?slam'?n ruhuna uygun bir ?ekilde kendi milli de?erlerine sar?larak, bu zorlu ve ac? günlerin bir daha ya?anmamas? için çal??malar?d?r. Bu çal??malar, halk?m?z ve ülkemiz için öyle mübarek ve muazzam bir netice verir ki, kendi vatan topraklar? üzerinde özgür ve huzurlu bir ya?ama kavu?urlar.

Kim bilir belki Resulullah(s.a.v.)’?n y?llar sonra mutluluk içinde Mekke'ye dönü? yapt??? gibi Kürtler de Kürdistan'a mutlulu?un zirvesinde dönü? yaparlar